Yavru köpeği sosyalleştirme (aşıları bitmeden bile)

Eve bir yavru köpek getirdiysen “sosyalleşme” kelimesini muhtemelen çoktan onlarca kez duymuşsundur: veterinerinden, yetiştiriciden, diğer köpek sahiplerinden. Bu gerçekten de yavru köpeğinin ilk aylarında yapacağın en önemli şeylerden biri. Ama bir o kadar da yanlış anlaşılıyor: sosyalleşme, diğer köpeklerle oyun süresini azami yapmak demek değil. Yavrunu dünyayla sakince tanıştırmak, ki kendine güvenen, rahat bir yetişkine dönüşsün.

Sosyalleşme aslında ne demek?

İyi bir sosyalleşme, yavrunu geniş bir insan, hayvan, ses, zemin ve durum yelpazesiyle tanıştırmaktır. Hem de bunu bunaltıcı değil, güvenli ve olumlu hissettiren bir şekilde. Amaç sadece “şeylerle karşılaşmak” değil. Yavrunun tekrar tekrar, yeni deneyimlerin büyütülecek bir şey olmadığını öğrenmesi.

Yaygın bir yanlış anlama, sosyalleşmenin her yavrunun ve her yabancının köpeğine yaklaşıp sevmesine izin vermek olduğu. Gerçekte birkaç kötü deneyim (aşırı coşkulu bir köpeğin köşeye sıkıştırması, gürültücü bir çocuğun kavraması) onlarca iyi deneyimin telafi edebileceğinden fazla zarar verebilir. Nitelik ve yavrunun rahatlığı, nicelikten çok daha önemli.

İlk aylar neden bu kadar önemli?

Yavru köpekler kabaca 3 ile 14 haftalık arasında, beyinlerinin yeni şeylerin güvenli olduğunu öğrenmeye özellikle açık olduğu bir kritik sosyalleşme penceresinden geçer. Bu pencerede karşılaştıkları, ya da karşılaşmadıkları şeyler, ömürlerinin geri kalanında dünyaya nasıl tepki vereceklerini biçimlendirir.

14 hafta civarında bu özellikle açık dönem büyük ölçüde kapanıyor. İşte bu yüzden sosyalleşmeye başlamak için yavrunun “aşılarının tam bitmesini” (genelde 16 hafta) beklemek, pencerenin neredeyse tamamını kaçırmak demek.

Peki ya aşılar? Güvenlikle sosyalleşmeyi dengelemek

Her yeni köpek sahibinin takıldığı gerilim bu ve haklı bir gerilim: parvovirüs ve diğer hastalıklar gerçek riskler, ama yetersiz sosyalleşme de öyle. İyi haber, ikisi arasında seçim yapmak zorunda olmaman.

Veteriner davranış uzmanları genel olarak, riski yönettiğin sürece yavruların aşı serisi bitmeden sosyalleşmeye başlayabileceği ve başlaması gerektiği konusunda hemfikir:

• Evde başla. Sakin, aşılı, sağlıklı yetişkin köpekleri ve çeşitli insanları eve davet et. Kendi evin ve bahçen düşük riskli ve sosyalleşme için son derece verimli.
• Düşük riskli geziler seç. Yavrunu kucağında kalabalık bir otoparkta gezdir, açık havada bir kafe masasında yanına al ya da okul çıkış saatinde arabayı yakına park et. Bilmediğin köpeklerin geçtiği zemine basmadan dünyayı görsün, duysun, koklasın.
• Yavru sınıflarını erken kullan. Birçok eğitmen, ilk aşı turundan sonra kısmen aşılı yavrular için temizlenmiş, kontrollü kapalı alanlarda sosyalleşme sınıfları düzenliyor. İyi yönetilen bir sınıf çok düşük riskli, çok yüksek faydalı.
• Bilmediğin köpeklerden ve yoğun köpek alanlarından uzak dur. Veterinerin onay verene kadar köpek parklarını ve aşı durumu bilinmeyen alanları atla.
• Veterinerinden sana özel yönlendirme iste. Yerel hastalık riski değişkendir ve veterinerin bölgende, köpeğinin aşı takvimine göre neyin güvenli olduğunu tam olarak söyleyebilir.

Yavru sosyalleşme listesi

Sadece “köpekler” değil, kategoriler üzerinden çalış. Her yönden gelişmiş bir yavru her şeyden biraz tatmıştır:

• İnsanlar: erkekler, kadınlar, çocuklar, şapkalı/güneş gözlüklü/üniformalı kişiler, sakallılar, tekerlekli sandalye ya da yürüteç kullananlar, kuryeler.
• Diğer hayvanlar: sakin, sağlıklı, aşılı yetişkin köpekler; güvenle ayarlanabiliyorsa kediler; erişebiliyorsan güvenli mesafeden çiftlik hayvanları.
• Sesler: elektrikli süpürge, kapı zili, trafik, gök gürültüsü kayıtları, havlayan köpekler, bağıran çocuklar, kısık sesle çalınan havai fişek kayıtları.
• Zeminler: çim, çakıl, kum, fayans, metal ızgara, sallanan ya da dengesiz yüzeyler, merdiven.
• Elleme: patilere, kulaklara, ağza ve kuyruğa nazikçe dokunma; tırnak kesimi; kucağa alınıp tutulma; veteriner muayenesindeki gibi nazikçe sabitlenme.
• Nesneler ve ekipman: açılan şemsiye, tekerlekli sandalye, bebek arabası, bisiklet, kaykay, elektrikli süpürge, araba ve araba yolculukları.
• Ortamlar: evin farklı odaları, bir arkadaşının evi, otopark, sakin bir park, evcil hayvan kabul eden bir mağaza.

Bütün kutuları ilk hafta işaretlemen gerekmiyor. Zamana yay ve tempoyu yavrun belirlesin.

Doğru şekilde nasıl sosyalleştirilir?

• Seansları kısa ve olumlu tut. Beş on dakikalık sakin ve başarılı bir deneyim, bir saatlik bunaltıcı bir geziden iyidir. İyi bir notla bitir.
• Yaklaşmayı yavrun seçsin. Onu korkutucu bir şeye doğru zorlama ya da taşıma. Kendi hızıyla araştırsın ve merakını ödüllendir.
• Yeni şeyleri güzel bir şeyle eşleştir. Yeni bir şey olurken verilen ödüller, sevdiği bir oyuncak ya da sakin övgü olumlu bağı kendiliğinden kurar.
• Sadece davranışını değil, beden dilini de izle. Donan, kuyruğunu içeri çeken ya da saklanmaya çalışan bir yavru sınırını aştığını söylüyordur; hırlamıyor ya da havlamıyor olsa bile.
• Zorluğu kademeli artır. Tek bir sakin yabancının olduğu sessiz bir oda, kalabalık bir sokak pazarından önce gelir.

Yavrun “alışıyor” değil, bunalıyorsa Dudak yalama, yorgunlukla ilgisi olmayan esneme, içeri çekilmiş kuyruk, balina gözü (gözün akının görünmesi), arkana saklanmaya çalışma ya da olduğu yerde donma; hepsi stres sinyali. Bunları görürsen sakince mesafeyi artır ya da seansı bitir, üstüne gitme. Yavruyu korktuğu şeyle boğmak nadiren özgüven kurar; genelde ona dünyanın gerçekten korkutucu olduğunu öğretir.

Yapmaman gerekenler

• Etkileşimi zorlama. Tereddütlü bir yavruyu “alışsın diye” yabancıların kavramasına, kucaklamasına ya da üstüne dikilmesine izin vermek çoğu zaman ters teper.
• Büyük ya da haşarı köpeklerin yavrunu ezmesine izin verme. Fazla sert bir köpekle yaşanan tek korkutucu karşılaşma, haftalarca emeği boşa çıkarabilir.
• Aşı boşluğu yüzünden sosyalleşmeyi atlama. Yukarıda anlattığımız gibi güvenli bir orta yol var. 16 haftayı bekleyip pencereyi tamamen kaçırma.
• Yavrun kendine güvenir görünür görünmez durma. Sosyalleşme azalır ama tamamen bitmez; ergenlik boyunca yeni şeyler tanıtmayı sürdür.

Özgüveni Ruffy ile küçük adımlarla inşa et

Yeni bir yavrunun ihtiyaç duyduğu onca şeyin üstüne bir de sosyalleşmeyi yönetmek gözünü korkutabilir. Ruffy uygulamasında sosyalleşme, elleme ve özgüven inşası konusunda seni adım adım götüren zorlamasız dersler var; yavrunun diğer temel becerileriyle birlikte, günde birkaç odaklanmış dakikada.

Ruffy’yi ücretsiz indir ve yavrunun dünyayı sakince karşılayan, kendine güvenen bir köpeğe dönüşmesine yardım et. 🐾